Borduurlvies eenvoudig uitgelegd: tear-away vs cut-away, speciale Solvy’s en lastige projecten ‘zwevend’ borduren

De drie hoofdcategorieën borduurvlies

Als je ooit voor een wand vol borduurvlies in de winkel hebt gestaan met een mix van verwarring en keuzestress: je bent niet de enige. Borduurvlies is letterlijk de fundering van je borduurwerk. Is die fundering zwak, dan gaat je ontwerp trekken, verschuiven, of krijg je openingen (gapping) en rimpels.

In de praktijk blijken veel zogenoemde “machineproblemen” (zoals vogelnestjes onderop of bobbelige tekst) vaak geen machineprobleem te zijn, maar een stabiliteitsprobleem: verkeerde keuze of verkeerd inspannen van het vlies.

In deze les—gebaseerd op de uitleg van Pam Hayes en gangbare praktijk in machinaal borduren—delen we borduurvlies niet in op merk, maar op functie:

1. Tear-away (scheurvlies): het beste voor stabiele, niet-rekbare stoffen (quiltingkatoen, canvas tassen). Tijdelijke steun; je scheurt het na afloop weg.
2. Cut-away (knipvlies): essentieel voor instabiele of rekbare stoffen (T-shirts, tricot). Dit blijft zitten om de steken blijvend te ondersteunen.
3. Specialty (specials): probleemoplossers. Denk aan wateroplosbaar (o.a. voor kant), heat-away, en toppers (bovenop, voor badstof/structuur).

We behandelen ook de “Floating”-techniek: je borduurt lastige items zonder de stof zelf in de borduurring te klemmen. Dit is vaak het moment waarop professionals overstappen op hulpmiddelen zoals een zwevende borduurring of een magnetisch systeem om sneller en consistenter te werken.

Startpunt: wat je leert (en wat er meestal misgaat)

Aan het einde van deze gids kun je:

1. Stofgedrag inschatten: snel bepalen of een stof beter scheurt, knipt of oplost.
2. Inspannen met “drumvel”-spanning: voelen wanneer het vlies echt vast zit.
3. De ‘zwevende’ methode uitvoeren: bijvoorbeeld badstof of een vestje langs een rand borduren zonder de stof plat te drukken.
4. Afwerken voor draagcomfort: zorgen dat de achterkant niet kriebelt.

De kernoorzaak van mislukking: veel beginners gebruiken de borduurring als een fotolijstje dat “ongeveer” vasthoudt. In werkelijkheid is de ring een klem. Alles wat kan bewegen, gaat bewegen—en dan verschuift je borduurwerk.

Waarschuwing (mechanische veiligheid): Werk je met spraylijm of zelfklevend vlies, houd je vingers uit de naaldzone. Een kleeflaag kan de stof soms net iets optillen; controleer dat de persvoet voldoende speling heeft zodat je geen vingers of stof meeneemt.

Wanneer kies je tear-away (scheurvlies)

Tear-away is de stevige, tijdelijke steun voor stoffen die niet rekken. Zie het als een steiger: na het bouwen haal je ’m weg.

Typische toepassingen:

• Quiltblokken (geweven katoen)
• Tote bags (canvas)
• Denim (niet-rekbaar)

De uitzondering: soms ís je project al “stabiel genoeg”. Bij quilten kan de batting/vulling in bijvoorbeeld een tafelloper voldoende stabiliteit geven, zeker bij een eenvoudige outline/quiltingsteek. Extra vlies maakt het dan vooral dikker zonder voordeel.

Praktijkcheck: Scheurvlies hoort strak en “papierachtig” te scheuren. Als het rekt of taai blijft hangen, zit je mogelijk in de knipvlies-hoek (of heb je een verkeerd type gepakt).

Hoe kies je binnen tear-away (licht vs zwaar)

Niet elk scheurvlies is hetzelfde. Je kiest vooral op basis van steekdichtheid (hoeveel naaldpenetraties in een klein gebied):

• Licht (bijv. Sulky Tear Easy): voor outline/redwork-achtige ontwerpen met lage dichtheid. Scheurt makkelijk weg zonder je steken te forceren.
• Zwaar (bijv. Pellon Stitch-N-Tear): voor vollere ontwerpen (tattami fills, brede satijnkolommen) of langere borduurtijden.
• Strijkbaar/fusible (bijv. Sulky Totally Stable): heeft een glanzende zijde om vast te strijken. Handig om micro-verschuiving op gladde stoffen te beperken.

Praktijkregel: hoe compacter het ontwerp (veel steken op weinig oppervlak), hoe sneller je naar zwaarder scheurvlies of extra ondersteuning gaat. Twijfel je: test op een proeflap en kijk of de stof rondom het ontwerp vlak blijft.

Checkpoint: “niet smokkelen” bij inspannen

Pam Hayes noemt dit de “No Cheating”-regel: je borduurvlies moet groot genoeg zijn om aan alle vier de kanten echt door de borduurring geklemd te worden.

Voeltest na het inspannen: strijk met je vingertoppen over het ingespannen vlies.

• Goed: strak als een drumvel; geen rimpels; geen “veerkracht”.
• Fout: sponsachtig, golvend of met plooien (“lucht”/speling).

Het vlies is je anker. Als dat anker beweegt, is registratie/pasnauwkeurigheid meteen weg.

Verwacht resultaat: het vlies zit volledig opgesloten in de borduurring. Zelfs als je stof maar in het midden ligt, blijft het ontwerp pasnauwkeurig zolang het vlies strak en stabiel is.

Knipvlies onder de knie krijgen voor tricot en rekbare stoffen

De grootste angst bij kleding borduren is een T-shirt verpesten: de stof wordt naar beneden getrokken, tekst rimpelt, of het werk trekt na het borduren krom. Dat komt doordat tricot uit lusjes bestaat die na elke naaldinslag willen “terugveren”.

De oplossing: knipvlies (cut-away). Dit blijft zitten en vormt een blijvende, niet-rekbare steunlaag.

Gebruik voor:

• T-shirts / polo’s
• Babyrompers
• Sweatshirts

Cut Away Plus vs Soft ’n Sheer (en wanneer je dubbelt)

Je balanceert altijd tussen stabiliteit en draagcomfort.

• Zwaar (Cut Away Plus): maximale stabiliteit, prettig bij dichte logo’s of langere borduurtijden. Nadeel: kan stug aanvoelen.
• Mesh/licht (Soft ’n Sheer): zachter op de huid, populair voor babykleding en lichte shirts. Nadeel: minder “body”.

Praktijkadvies uit de workflow: als één laag mesh te licht voelt voor je ontwerp/stofcombinatie, kun je dubbelen. In de video wordt ook genoemd dat bij zwaarder werk met Cut Away Plus vaak minstens twee lagen logisch is.

Trim-standaard: knip na het borduren het knipvlies weg en laat ongeveer 1/8 inch (ca. 3 mm) marge rondom het borduurwerk. Knip niet strak tegen de steken—dan snij je zo een gaatje in de stof.

Comfort-fix: Tender Touch als afdeklaag

Zelfs met knipvlies kan de achterkant van borduurwerk kriebelig aanvoelen.

Oplossing: strijk Sulky Tender Touch (of vergelijkbare fusible afdeklaag) over de achterkant van het borduurwerk. Dit is technisch geen “stabilizer tijdens het borduren”, maar een comfortlaag achteraf.

Verwacht resultaat: de binnenkant voelt gladder, en de drager heeft minder last van “schurende” steken.

Speciale vliesoorten: wateroplosbaar, heat-away en toppers

Deze categorie gebruik je wanneer de standaardregels tekortschieten—vooral bij structuur (badstof) en transparantie/losse projecten (kant).

Toppers voor structuur (badstof, fleece, fluweel, rib)

Borduur je op badstof zonder topper, dan zakken steken weg in de lusjes en verdwijnt je tekst.

De fix: wateroplosbare film (Solvy) als topper.

1. Leg de film bovenop de stof.
2. Actie: zet de film vast met de bastingfunctie (een losse rijg-/bastingbox rondom het ontwerp) in plaats van spray.
3. Borduur je ontwerp.
4. Scheur het overtollige weg; de rest verwijder je met water (of stoom, afhankelijk van het type).

Checkpoint: de film moet vlak liggen. Als hij bolt, kan de persvoet hem pakken. Vastzetten met basting is hier geen luxe maar een zekerheid.

Als de stof niet nat mag worden: Heat-Away clear film

Sommige materialen wil of kun je niet nat maken (bijv. watergevoelige of “dry clean only”-achtige toepassingen). Dan is wateroplosbaar onhandig.

Oplossing: Heat-Away clear film. Je kunt het grootste deel wegtrekken; restjes laat je met warmte “krimpen” en je borstelt ze weg. Tip: raak het materiaal niet direct met het strijkijzer; werk met een persdoek of houd het strijkijzer erboven.

Wateroplosbaar voor kant en speciale projecten

Voor Freestanding Lace (FSL) borduur je in feite “alleen draad” op wateroplosbaar vlies. Gebruik daarvoor een zwaardere wateroplosbare variant (zoals Ultra Solvy of het vezelige Fabri-Solvy).

Belangrijke check: gebruik echt een ontwerp dat als FSL is gedigitaliseerd. “Kant” zonder FSL-structuur kan na het uitwassen letterlijk uit elkaar vallen.

De ‘Floating’-techniek: borduren zonder de stof in te klemmen

“Floating” (zwevend borduren) is een echte game-changer. In plaats van de stof tussen de ringen te klemmen (met ringafdrukken of vervorming als gevolg), span je alleen het borduurvlies in. Daarna bevestig je de stof op het vlies met lijm of een kleeflaag.

Deze methode is in veel workflows de brug tussen “gedoe” en productie. Veel shops stappen later over op magnetische borduurringen omdat je dan het vlak neerleggen van floating combineert met een mechanische klemkracht van bovenaf.

Voorbereiding: verborgen verbruiksmaterialen & checks (niet overslaan)

Voor floating heb je een kleine “kit” nodig. Dit zijn de dingen die in de praktijk vaak ontbreken:

• Tijdelijke spraylijm: (bijv. 505). Tip: spray in een doos of afgeschermde bak om nevel in je werkruimte te beperken.
• Scherpe naald: zeker bij kleeflagen wil je minimale weerstand.
• Reiniging: als lijm zich opbouwt, helpt het om de naald schoon te maken (in de video wordt genoemd dat kleeflagen kunnen gaan ‘plakken’ als ze te lang blijven zitten).

Oud vs nieuw in de praktijk:

• Oud: spraylijm (goedkoper, maar sneller rommel/overspray).
• Nieuw: zelfklevend vlies (netter en sterker, maar duurder).

Checklist (einde voorbereiding):

• Machinecheck: onderdraad is goed opgewonden en het gebied is schoon.
• Borduurringcheck: je kunt het vlies zonder vervorming inspannen.
• Bereikbaarheid: schaar/pin en je lijm- of kleefvlies liggen klaar.
• Veiligheid: ventilatie open als je spray gebruikt.

Stap-voor-stap A: zwevend met tijdelijke spraylijm

1. Span het vlies in: span een vel borduurvlies strak in de borduurring (drumvel-gevoel).
2. Breng lijm aan: een paar korte sprays op het ingespannen vlies (niet op het frame).
3. Plaats de stof: leg de stof op het midden en strijk glad.
4. Voelcheck: voel met vlakke hand of er luchtbellen zitten; zo ja, til op en strijk opnieuw vanuit het midden naar buiten.
5. Zet vast: gebruik de bastingfunctie (bastingbox) om alles te fixeren vóór de echte steken. Als je tijdens basting al verschuiving ziet: stop en corrigeer (meer fixatie of opnieuw gladstrijken).

Stap-voor-stap B: zwevend met zelfklevend vlies (insnijden/krassen + pellen)

Dit is “pressure sensitive” kleefvlies met een papieren beschermlaag.

1. Span het vlies in met de papierzijde naar boven.
2. Inkrassen: gebruik een speld om een X of rechthoek te krassen net binnen de binnenrand van de borduurring.
   • Doel: je krast door het papier, maar niet door het vlies zelf.
3. Pellen: trek het papier weg zodat de kleeflaag vrijkomt.
4. Plakken: druk de stof stevig op de kleeflaag.

Praktijktip: laat pressure-sensitive kleefvlies niet lang op je project zitten. In de video wordt geadviseerd om dit binnen één uur te verwijderen om lijmresten/opbouw te voorkomen.

Upgradepad: magnetische ringen als floating je “standaard” wordt

Als je de voordelen van floating (geen ringafdrukken, makkelijker positioneren) fijn vindt, maar je klaar bent met sprayresten of de kosten van kleefpapier, dan is hardware vaak de volgende stap.

Termen als inspanstation voor borduurringen worden vaak gekoppeld aan commerciële shops, maar het idee is simpel: herhaalbaarheid en rechte plaatsing.

Een magnetische borduurring laat je vlies en stof vlak neerleggen en vervolgens de magnetische bovenring plaatsen. Dat voelt als floating, maar met echte klemkracht. Overweeg dit pas serieus als:

1. Je regelmatig batches van 10+ items draait.
2. Je moeite hebt met handkracht (schroefringen strak zetten).
3. Je vaak dikke items doet (badstof, tassen) die lastig strak te klemmen zijn.

Waarschuwing (magneetveiligheid): industriële magnetische ringen gebruiken sterke neodymiummagneten. Ze kunnen vingers stevig beknellen. Houd ze uit de buurt van pacemakers, creditcards en gevoelige opslagmedia.

Troubleshooting: veelvoorkomende problemen met borduurvlies

Als er iets misgaat: niet in paniek. Werk systematisch.

Praktijkinzicht: bij “vogelnestjes” onder de steekplaat wordt vaak de onderdraad verdacht gemaakt. Maar als je project op en neer kan “flapperen” door te los inspannen of te weinig stabiliteit, krijg je ook snel ellende. Begin dus altijd bij: inspanning + vlieskeuze.

Beslisboom: stof → vlies → methode (van voorbereiding naar productie)

Gebruik deze logica om je setup te bepalen:

1. Rekt de stof? (trek eraan; veert het terug?)
   • JA: gebruik knipvlies. (En float als je ringafdrukken wilt vermijden.)
   • NEE: ga naar stap 2.
2. Heeft de stof structuur? (badstof, fleece, fluweel, rib)
   • JA: onderop scheurvlies + bovenop Solvy topper.
   • NEE: scheurvlies is meestal voldoende.
3. Is het item lastig in te spannen? (kleine zakken, kleppen, randen met knopen)
   • JA: floating met spray of kleefvlies.
   • NEE: traditioneel inspannen kan prima.
4. Is het Freestanding Lace (FSL)?
   • JA: gebruik zwaar wateroplosbaar. Let op: kies een FSL-bestand, anders valt het uiteen.

Setup: inspankwaliteit en workflow op je werktafel

Voorbereiding is niet spannend, maar wel de goedkoopste kwaliteitsverzekering.

Het idee van een “inspanstation”: ook zonder een commerciële inspanstation voor borduurmachine kun je consistenter werken. Plak een kruis op je werktafel met schilderstape en lijn je kledingstuk daarop uit vóór je de borduurring erbij pakt. Zo staat je logo elke keer recht.

Checklist (voor je op “Start” drukt):

• Vlies zit vast: geen “lucht” of rimpels.
• Bovendraad: juiste kleurvolgorde klaar.
• Onderdraad: genoeg op de spoel (visueel checken).
• Speling: borduurring kan vrij bewegen zonder ergens tegenaan te tikken.
• Basting: aan bij floating of bij topper.

Werken: borduren, rijgen (basting) en afwerken

Werkvolgorde (de vaste routine)

1. Span de basis in: vlies drumvel-strak.
2. Plaats het werkstuk: spray, kleef, of klem.
3. De “veiligheidssteek”: draai eerst de bastingbox. Zie je nu al rimpel/verschuiving? Stop en corrigeer.
4. Borduren: start het ontwerp.
   • Luistercheck: een gelijkmatig ritme is goed; “slappen” of schuren = direct pauzeren en speling/hoogte controleren.
5. Opruimen: uit de borduurring, sprongsteken knippen, vlies scheuren/knippen (bij knipvlies ~1/8 inch marge).
6. Afwerken: water (Solvy), warmte (heat-away) en eventueel Tender Touch op draagwerk.

Kwaliteitschecks tijdens productie

Bij opschalen draait alles om herhaalbaarheid. Als je veel stuks achter elkaar doet, krijg je sneller vermoeide handen bij schroefringen—en dan wordt er vaak te los ingespannen. Dat is het moment waarop je gaat kijken naar inspanstations en magnetische workflows.

Checklist (na het borduren):

• Registratie/pasnauwkeurigheid: passen outline en vulling?
• Rimpels: ligt de stof vlak rondom het ontwerp?
• Netheid: sprongsteken strak weggewerkt?
• Comfort: achterkant glad (Tender Touch indien nodig)?

Resultaat

Machinaal borduren is kunst én techniek. Door het “technische” deel—borduurvlies—goed te begrijpen, voorkom je 80% van de problemen: knipvlies bij rek, scheurvlies bij stabiel, toppers bij structuur, en wateroplosbaar bij FSL.

De floating-methode van Pam Hayes is een directe route naar professioneler resultaat op lastige items. Of je nu spray gebruikt of later doorgroeit naar een efficiënte hoop master inspanstation voor borduurringen-achtige workflow met magnetische ringen: het principe blijft hetzelfde—maak beweging onmogelijk. Dan kan je (meernaaldborduur)machine gewoon doen waar hij goed in is.